Concert 12 november

Galerie Marzee – Lage Markt 3 – Nijmegen – 4 uur

De Stolz

Marieke Schut – hobo
Jellantsje de Vries – viool
Lisa Eggen – altviool
Doris Hochscheid – cello

Razende Stilstand

Dit concert bestaat uit twee werken van Klaas de Vries en Jan van de Putte, de laatste oud-leerling van de eerste. Deze twee componisten zijn een groot inspirator voor elkaar geweest en hoewel ze zeer verschillende muziek schrijven hebben ze een bepaalde verwantschap. De literatuur (in het bijzonder die van de dichter Fernando Pessoa) als inspiratiebron bijvoorbeeld, maar ook een affiniteit met Japan.
Japan vormt dan ook de rode draad door dit programma, al is het Japan dat Klaas de Vries met zijn verstilde en dromerige Haiku’s beschrijft een heel ander soort Japan dan dat in het nieuwe werk van Jan van de Putte, dat juist koortsachtig woest en rusteloos zal zijn.

Klaas de Vries – En naakte Ruiter (2017)
Een vijfdelige cyclus van Japanse Haiku’s in de Nederlandse vertaling, met projectie van beeld en tekst.
De cyclus is vijfdelig omdat ze gerangschikt is naar de seizoenen, beginnend met de lente (het Japanse nieuwjaar) en na de zomer, de herfst en de winter herbeginnend met een vleugje nieuwe lente.
Het Japanse leven is doordrongen van de liefde voor de natuur. Men ervaart de wisseling van de seizoenen intens. Dit komt tot uitdrukking in de schilderkunst en in motieven op bijvoorbeeld Japanse kleding, maar wel het meest in de Haiku met haar pregnante en uiterst geconcentreerde verwoording van een observatie. Zo leest men in de meest beroemde Haiku ooit (Bashõ):
O, oude vijver
een kikvors springt van de kant,
geluid van water

De keuze van Klaas de Vries uit het zeer uitgebreide repertoire van de Haiku-kunst is o.a. gebaseerd op de regelmatige terugkeer van het water zoals in het bovenstaande vers en het veelvuldige voorkomen van de maan; water en maan in de vier seizoenen.
Of, zoals een bekende spreuk het uitdrukt: Haiku is een kleine vinger, maar hij wijst naar de maan.
Voor de Japanner wekt de maan, met haar koele licht en haar steeds veranderende onveranderlijkheid de gedachte op aan het ongekende, het absolute. Haiku geeft de visie van de kunstenaar weer op de dingen op dat ene moment zodat zij, doordat zij zo bij elkaar geplaatst zijn, plotseling vol betekenis worden en een stemming oproepen, die tijd en plaats te boven gaat.

Jan van de Putte – nieuw werk (2017) 
Thema van het stuk is “Versnelling en Vervreemding” (Hartmut Rosa). We leven in een tijd waarin op veel niveaus van de samenleving dingen in een oneindige immer toenemende versnelling lijken te geraken. Waarbij we steeds ontdekken dat de tijd ons ondanks onze voortdurende aanpassingen opnieuw heeft ingehaald en we weer opnieuw moeten beginnen. Dit leidt tot vervreemding – we kunnen het niet meer bijhouden – en depressie of burn-out. Zo fascinerend als het is wanneer we alles net bij kunnen houden en zo surfen op het leven, zo fataal kan het zijn als het leven ons onhoudbaar voorbij streeft.
Dit stuk probeert ook een voortdurende versnelling bij te houden, met de voortdurende angst ingehaald te worden en pogend een “burn-out” te vermijden. Een soort “razende stilstand”, een steeds weer opnieuw beginnen, in grote haast, immer anders, heftig en gepassioneerd op zoek naar…. ? Gaat het wat vinden? En wat gaat het dan vinden? Of blijft het verdwalen (Kafka)? Of komt het al verdwalend in een volledig onverwachte wereld terecht, waar alle snelheid verdwenen is? Verlamming of Paradijs? Volledige kunstmatigheid? Zijn de spelers robots geworden?
De musici zetten alles in om met huid en haar (en riet) hun doel te bereiken. Normaal spelen, nieuwe speeltechnieken maar ook neuriën, grommen, fluisteren, spreken en zelfs bewegen en gebaren.

De Stolz
Het kwartet (met de bezetting: hobo, viool, altviool en cello) bestaat uit vier gedreven musici die de ambitie koesteren om klassieke en hedendaagse muziek op een eigenwijze, bijzondere manier te presenteren. De musici spelen veelal uit het hoofd en hebben daarmee de vrijheid zich zo flexibel mogelijk op te stellen. Ze brengen hedendaagse composities op een theatrale manier en zoeken naar ongebruikelijke concertvormen. Vele componisten hebben muziek voor hen geschreven en bewerkt, waaronder Rob Zuidam, Theo Verbey, Klaas de Vries, Vanessa Lann, Diego Soifer en Kate Moore.
Ze hebben samengewerkt met acteurs als Johan Leysen en Michiel Romeyn en met dansgroep LeineRoebana.

Een klein voorproefje van het project Razende Stilstand

Concert 15 oktober

Galerie Marzee – Lage Markt 3 – Nijmegen – 4 uur

Scordatura Ensemble

met

Chris Rainier – Zang en Adapted Guitars
Elisabeth Smalt – Adapted Viola, Diamond Marimba
Reinier van Houdt – Keyboard/ Chromelodeon, Mazda Marimba
Samuel Vriezen – Kithara
Lucia MenseFluiten
Lucas van Helsdingen – Basklarinet

We openen het programma met het Scordatura Ensemble in grote bezetting, en wel met een selectie uit ROSE PETAL JAM – The Amsterdam Partch Project.  Het werk van de Amerikaan Harry Partch (1901-1974) gebruikt een eigen stemming en instrumenten.  Ze hebben zich de speciale Partch tuning en notatie eigen gemaakt en hebben andere Partch specialisten gevraagd met dit project mee te spelen. De instrumenten die Partch gebruikte voor zijn muziek hebben ze nagebouwd.

Harry Partch (Oakland 24 juni 1901 – San Diego 3 september 1974)
© Huib Ramaer

Luisteren naar de muziek van Harry Partch is een openbaring als het eten van vergeten groenten of het drinken van ambachtelijk gebrouwen bier. Zijn muziek uitvoeren voelt creatief als het maken van je eigen rozenblaadjesjam. Welkom bij Rose Petal Jam, een avontuurlijk project, genoemd naar jam uit de eigen keuken van deze pionier, met muziek en knotsgekke instrumenten volgens het recept van deze eigenzinnige componist uit Californië.

‘I feel more ferment is necessary for a healthy musical culture’ (Harry Partch)

Geboren in de woestijn bij San Diego had Partch bij voorbaat kritische distantie ten aanzien van de Europese muziekpraktijk en haar zo ingeburgerde getempereerde stemming op basis van halve toonafstanden. De toetsen van de piano omschreef hij eens als ‘tralies’ die de muzikale vrijheid in de weg zaten. Hoeveel subtiliteiten verschuilden zich immers wel niet in de onbenutte toonruimte ertussen?

Chinese, Japanse, of inheemse tradities en de ruige natuur vormden zijn bakermat. Zijn ouders werkten jarenlang in China als missionaris van de Presbyteriaanse kerk, tot de Bokseropstand ze rond 1900 dwong te vluchten. Op grondgebied van de Native Americans in Arizona begonnen ze een nieuw leven. Vader kwam er tot inkeer en werd atheïst. Moeder balde er haar vuisten voor vrouwenrechten. Haar zoon ontdekte er de jongensliefde.

Partch was er niet op uit de bestaande muziek omver te werpen, hij wilde er zijn gist (‘ferment’) aan toevoegen. Kern van zijn streven was het herstel van de natuurlijke boventoonreeks en een vitale verbinding tussen muziek en spraak. Als geen ander aanvaardde hij daarvan de consequentie: microtonale verfijning en radicale aanpassing van het gangbare instrumentarium.

From Scratch
Rond 1930 Partch begint from scratch, met zijn eigen toonsysteem en notatie. Startpunt is de verbouwing van zijn altviool en de compositie van Li Po-Songs. Ze bezingen natuurschoon of de roes van dronkenschap en vormen het hart van dit project. Ook het oude Griekenland is een vertrekpunt. De compositie Archytas gaat uit van Oudgriekse toonschalen. De Kithara, een snaarinstrument, is gebouwd naar een afbeelding op een Griekse vaas in het British Museum. Het monochord van Pythagoras inspireert hem tot de inventie van zijn Harmonic Canon: 44 snaren, gespannen over verplaatsbare bruggen. Herculische inspanning vergt een archaïsche marimba, geschapen uit gigantische blokken bloedrood mahoniehout. Primitivistische dreunen op deze ‘Marimba Eroica’ openen in 1951 zijn muziekdrama King Oedipus. Het unieke toonsysteem van Partch werd fysieke werkelijkheid met zijn Diamond Marimba: de ‘Otonalities’ en ‘Utonalities’  van zijn ‘tonality diamond’, geometrisch gerangschikt in 36 blokjes Pernambuco-hout. Klapper van deze tournee is een gloednieuwe Diamond Marimba die in de loop van 2017 wordt gebouwd door Aart Strootman, dankzij succesvolle crowdfunding onder een groeiend aantal Scordatura-fans.

Homeless Body
Verfijnd als ze zijn in microtonale zin, verhalen zijn exact genoteerde partituren over de zelfkant van de Amerikaanse samenleving. Dit geeft zijn schurende songs de rauwe humor van sociaal bewogen popmuziek. Sterren van David Bowie tot Frank Zappa en Tom Waits hebben die kant van Partch herkend en bewonderd. De mythe dat David Bowie een zwerversjeugd als hobo zou hebben doorstaan, is door Bowie zelf verzonnen. Partch daarentegen, werd daadwerkelijk een hobo, zij het pas op volwassen leeftijd.

Als Homeless Body (hobo) trok Partch van 1935 tot 1941 liftend en op treinen springend in bittere armoe door de Verenigde Staten en duizenden lotgenoten met hem. Barstow en Letter from Hobo Pablo getuigen ervan. Deze songs onthullen de rauwe kanten van een wereldmacht in crisis- en oorlogstijd. Mensen zijn nog steeds op de vlucht of vegeteren ook nu aan de rand van de maatschappij. Native Americans verliezen het onder Trump opnieuw van oliekapitaal. Homo- en vrouwenrechten blijken kwetsbaarder dan ooit. De songs van Partch blijven actueel.

Zijn leven lang zou Partch zich zielsverwant voelen met gedoemde verstotelingen, van de indianen uit zijn geboortestreek of hobo’s, tot Li Po, verguisd dichter in het Chinese keizerrijk, zwervend langs de Jangtsekiang. Partch was zich bewust van zijn eigen positie als outcast. Jarenlang berustte hij erin, ‘that there will be no extension of my work beyond my death’, bekende hij mei 1969. Maar: ‘If there is extension of spirit I’ll be happy!’

Een outcast met toekomst: brand new Li Po-Songs!
De volharding waarmee deze ‘carpenter in music’ zijn instrumenten bouwde, inspireert nog steeds. Het was een van vele stappen in zijn queeste naar het rituele, lichamelijke aspect van musiceren, ‘the corporeality of musical performance’. Scordatura wil nieuw publiek werven voor zijn fantastische kamermuziek en de betekenis ervan opnieuw peilen. Wat betekent zijn werk in onze eigen tijd? Acht componisten bogen zich over die vraag. Ze presenteren elk een kersverse Li Po-Song voor Partch-instrumenten geïnspireerd door zijn Seventeen Lyrics by Li Po. Workshops gegeven door Scordatura aan de landelijke conservatoria stimuleren muziekstudenten eveneens uit hun comfortzone te stappen.