• Olivier Messiaen (1908 – 1992): Rondeau 1943
• Olivier Messiaen (1908 – 1992): Mode de Valeurs et d’intensités (uit zijn quatre études de rythme 1949/50)
• Pierre Boulez (1925): Sonate nr. 1 1946
• Helmut Lachenmann (1935): Guero 1969/70
• George Crumb (1929): Processional 1983

Pauze

• Charles Ives (1874 –1954):  Sonata Nr. 2, ‘Concord, Mass. 1840-1860’
  I. Emerson II. Hawthorne III. The Alcotts IV. Thoreau

Ralph van Raat schrijft over Ives’ Concord Sonata het volgende:

Charles Ives (1874-1954) schreef met zijn Second Sonata wellicht de belangrijkste, meest typerende en grootste compositie uit het Amerikaanse culturele erfgoed. De voltooiing en de waardering van pers en publiek lieten echter even op zich wachten: meer dan veertig jaar, zeventien maal herschreven eerste drukken, zeven proefdrukken voor de tweede editie en een minstens even grote dosis moed en doorzettingsvermogen gingen aan het vijftig minuten durende kolossale resultaat vooraf.
Na de dood van zijn vader in 1894 zocht Charles naar een nieuwe gids voor zijn leven, die hij vond in de boeken van vier schrijvers die allen omstreeks 1840-1860 in het pittoreske plaatsje Concord, Massachusetts leefden: Ralph Waldo Emerson, Nathaniel Hawthorne, Bronson Alcott en Henry Thoreau. Ives identificeerde zich met hun transcendentalistische gedachtengoed: de zoektocht naar het spirituele, het hogere ik, de redenen van het bestaan. De muziek van Beethoven vormde de muzikale pendant voor Ives; deze componist hield zich met dezelfde kwesties bezig en zijn muziek leek het menselijke te ontstijgen. Ives’ pianosonate is deels een verwerkingsproces over de dood van zijn vader; deels een muzikale weerspiegeling en verwerking van zijn levensvisies; deels een ode aan de schrijvers (en diverse componisten) en deels een poging om, voor het eerst sinds Beethoven, weer een stuk te schrijven met een “universele inhoud, door de gehele mensheid begrepen”. Dit uit zich het meest concreet via een melodie waar gedurende het hele werk fragmenten van klinken, totdat ze vanaf het derde deel in haar geheel klinkt. Deze “human faith melody” is opgebouwd uit symbolische muziekfragmenten: citaten uit de Vijfde Symfonie van Beethoven en de Hammerklavier-Sonate, plus motieven uit Down in the Cornfield van de toen populaire liedjesschrijven Stephen Foster en een door Ives zo benoemd Emerson-motief. Het openingsmotief van Beethovens Vijfde Symfonie vormt tezamen met deze andere motieven eigenlijk een kern voor de gehele sonate; de compositie is grotendeels gebaseerd op allerlei Beethoveniaanse transformaties van het motief gedurende de loop van het stuk
In het eerste deel, Emerson, wordt de complexe hemelbestormende taal van Ralph Waldo Emerson verklankt in een opzettelijk complexe taal van dikke akkoorden en orkestrale texturen. De woeste passages suggereren diens proza; de rustige passages diens poëzie.
Hawthorne is één van de eerste detective-schrijvers die zich bezighield met de schuldvraag, en het gelijkgenaamde tweede deel wisselt af tussen “heiligheid” (onschuld) en “schijnheiligheid” (schuld) der mensheid, verklankt middels hymne-achtige muziek versus populaire muziek en jazzgeluiden. Kerkklokgeluiden (o.a. gespeeld door gebruikmaking van een houten latje) schilderen de rust van het plaatsje Concord. Aan het einde van dit deel raakt de pianist bezeten door de duivel, alsof hij op hol slaat.
De climax van de sonate vind plaats in het derde deel, vernoemd naar de familie Alcott. Met name de oude man Bronson schreef en vertelde graag met sonore stem over het verleden, en Ives gaat voor dit deel terug naar traditionele tonaliteit, een warme klank met een extatische jubelzang voor de overwinning van de mensheid gesymboliseerd door de human faith melody.
Het laatste deel, Thoreau, verklankt de thematiek van Walden, waarin de relatie tussen mens en natuur bestudeerd wordt. Het geluid van spoorlijnen ofwel industrialisatie, gekenmerkt door ragtime, wordt uiteindelijk overwonnen door de prachtige natuur van Concord: Debussyaanse mistflarden, kerkklokgeluiden, citaten van Foster’s natuurliederen, en het geluid van Thoreau’s houten fluit waarmee de schrijver het lokale meer aanriep voor antwoorden op vragen over het menselijke bestaan. Het stuk eindigt onder de vredige sterrenhemel in Concord, met een laatste goedenacht gefluisterd door de bomen.
In 1921 werd de eerste editie van de Pianoforte Sonata Nr. 2, “Concord,,Mass., 1840-1860” uitgebracht, tezamen met een bundel essays met de titel Essays before a Sonata. Ives achtte toevoeging van dit door hemzelf geschreven proza noodzakelijk om de filosofische en literaire achtergronden van zijn pianowerk uiteen te zetten en de kans op onbegrip van het werk te verkleinen. Hoewel het stuk altijd als volledig onspeelbaar werd geacht, ook door de componist zelf, durfde een pianist het in 1939 eindelijk aan de sonate uit te voeren. Hoewel Ives de laatste dertig jaar van zijn leven niet meer kon componeren, murw geslagen door de kritieken van begriploze critici, bleek hij nu één van de grootste componisten van de twintigste eeuw. De reactie van de New York Herald Tribune op een prille uitvoering in 1947 was voor de componist bijna een schok, maar wel een langverwachte: Ives schreef “de grootste muziek van Amerika”.

Pianist en musicoloog Ralph van Raat (1978) studeerde piano aan het Conservatorium van Amsterdam bij Ton Hartsuiker en Willem Brons, en Muziekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. Beide studies sloot hij ‘Cum Laude’ af. Ook studeerde hij bij Claude Helffer (Parijs), Liisa Pohjola (Helsinki), Ursula Oppens (Chicago’s Northwestern University) en Pierre-Laurent Aimard (Musikhochschule Köln). Van Raat won een groot aantal prijzen bij zowel nationale als internationale concoursen. Hij treedt op als solist met orkesten in binnen- en buitenland (waaronder het London Sinfonietta, het BBC Symphony Orchestra, het Koninklijk Concertgebouw Orkest, het Rotterdams Philharmonisch Orkest) en geeft solorecitals. Ralph heeft een exclusief opnamecontract bij Naxos, en is in 2003 benoemd tot Steinway Artist daarmee toetredend tot een select gezelschap van topmusici zoals Martha Argerich, Alfred Brendel, Lang Lang en Keith Jarrett.